Na podstawie przeglądu „What Is Known About Maladaptive Daydreaming? A Scoping Review”
(stan wiedzy do marca 2024)

Maladaptive daydreaming (MD), czyli dezadaptacyjne marzycielstwo to zjawisko, które już od początku XXI wieku coraz częściej przyciąga uwagę badaczy. Choć ciężko szukać oficjalnych diagnoz klinicznych, zgromadzone dotychczas dane pozwalają nie tylko lepiej zrozumieć charakter, mechanizmy tego zjawiska ale także ograniczenia współczesnych badań.
Autorzy przeglądu zakresu literatury dokonali szerokiej analizy badan naukowych dostępnych do marca 2024 roku, aby uporządkować wiedzę na temat MD, jego definicji, narzędzi pomiaru oraz kierunków przyszłych badań.

Czym właściwie jest maladaptive daydreaming?

MD można opisać jako:

• dysfunkcyjny i trudny do kontrolowania wzorzec fantazjowania, który zajmuje znaczną część czasu i prowadzi do pogorszenia funkcjonowania w życiu codziennym,
• zjawisko, które często pełni funkcję nieadaptacyjnego radzenia sobie ze stresem lub emocjami,
• stan, który istotnie różni się od zwykłego „bujania w obłokach”;  przede wszystkim intensywnością, długością epizodów, przymusowością oraz poziomem cierpienia i dezorganizacji życia,
• problem często współwystępujący z innymi trudnościami psychicznymi, szczególnie w obszarze regulacji emocji i zachowań kompulsywnych.

Zakres przeanalizowanych badań

W przeglądzie uwzględniono:

• systematyczne przeszukanie baz: MEDLINE, PsycINFO, SCOPUS oraz Web of Science,
• badania empiryczne dotyczące MD publikowane w języku angielskim do marca 2024 roku,
• łącznie 89 badań (87 opublikowanych i 2 nieopublikowane).

Jak wygląda krajobraz badań nad MD?

Analiza ujawnia kilka wyraźnych tendencji:

• zainteresowanie MD systematycznie rośnie od około 2002 roku,
• dominują badania przekrojowe prowadzone online,
• najczęściej badane grupy to młodzi dorośli, szczególnie kobiety,
• większość prac koncentruje się na:
• rozpowszechnieniu MD,
• jego korelatach psychologicznych,     
• współwystępowaniu z innymi zaburzeniami psychicznymi.

Pod względem próbek badawczych:

• 66 badań dotyczyło populacji ogólnej, osób z MD oraz studentów,
• 23 badania miały charakter kliniczny, w tym:
• 8 badań skupionych na konkretnych diagnozach,
• 7 badań na grupach mieszanych klinicznie,
• 8 opisów przypadków.

Narzędzia pomiaru i wyzwania diagnostyczne

Kluczowym narzędziem w badaniach jest:

• Maladaptive Daydreaming Scale (MDS-16) – 16-itemowa skala oceny nasilenia MD,
• przetłumaczona i adaptowana do wielu języków i kontekstów badawczych.

Jednocześnie pole badań mierzy się z istotnymi ograniczeniami:

• brak jednoznacznej definicji klinicznej MD,
• nakładanie się zjawiska na inne formy aktywności umysłowej (np. mind-wandering czy fantazjowanie),
• trudność w jednoznacznym odróżnieniu MD jako osobnej jednostki psychopatologicznej.

Co dalej? Najważniejsze kierunki badań

Autorzy przeglądu wskazują kilka kluczowych potrzeb:

• rozszerzenie badań klinicznych o bardziej zróżnicowane grupy diagnostyczne,
• badania podłużne, które pozwolą śledzić rozwój i dynamikę MD w czasie,
• ocena skuteczności interwencji terapeutycznych, co mogłoby umożliwić opracowanie zaleceń klinicznych i narzędzi wsparcia dla specjalistów zdrowia psychicznego.

---

Autor: Martyna Tokarczyk

Bibliografia:
„What Is Known About Maladaptive Daydreaming? A Scoping Review”, przegląd literatury empirycznej do marca 2024 roku.